Trong nuôi tôm, sự hiện diện của các khí độc như NH3 (amoniac) và NO2 (nitrit) là một trong những mối đe dọa lớn đối với sức khỏe của tôm. Khi nồng độ các loại khí này tích tụ, chúng có thể gây ngộ độc, giảm tăng trưởng và thậm chí là tử vong hàng loạt ở tôm. Nhưng trong hai loại khí độc này, loại nào nguy hiểm hơn?
1. Nguồn gốc và sự hình thành NH3 (amoniac) và NO2:
a. NH3 (amoniac):
Amoniac (NH3) có nguồn gốc từ quá trình phân hủy chất hữu cơ trong ao, bao gồm: phân tôm, thức ăn thừa và xác động vật. Quá trình này được thực hiện bởi vi khuẩn phân hủy protein để tạo ra amoni (NH4+) và amoniac (NH3). Trong môi trường nước, NH3 là khí độc, trong khi NH4+ ít gây hại hơn.
Yếu tố quyết định tỷ lệ NH3/NH4+ là giá trị pH. Khi pH cao (trên 8,5), NH3 chiếm tỷ lệ lớn hơn, gây nguy hiểm cho tôm. Khi độ pH thấp (dưới 7), phần lớn NH3 trở thành NH4+, ít độc hơn.
b. NO2 (nitrit):
NO2 được hình thành do quá trình nitrat hóa của Nitrosomonas. Khi NH3 trong nước bị oxy hóa, vi khuẩn sẽ chuyển hóa NH3 thành NO2. Thông thường, vi khuẩn nitrat hóa sẽ tiếp tục chuyển đổi NO2 thành NO3 (nitrat), ít độc hơn. Tuy nhiên, nếu quá trình này bị gián đoạn do thiếu oxy hoặc mất cân bằng vi sinh vật, NO2 có thể tích tụ trong nước và trở thành mối đe dọa nghiêm trọng.
- NH3 xâm nhập vào mang tôm, gây tổn thương mô và làm giảm khả năng hấp thụ oxy.
- Khi nồng độ NH3 quá cao, tôm sẽ có biểu hiện lờ đờ, chán ăn, đầu nổi và có thể chết hàng loạt.
- NH3 làm tổn hại hệ thống miễn dịch của tôm, khiến tôm dễ bị nhiễm trùng hơn.
- Ở nồng độ 0,1-0,5 mg/L, NH3 có thể gây độc cho tôm. Khi vượt quá 1mg/l thì nguy cơ tôm chết là rất cao
Bổ sung vi sinh vật để xử lý và kiểm soát nhanh khí độc trong ao nuôi tôm.
2.2. Mối nguy hiểm của NO2:
- NO2 gây ngộ độc máu vì nó làm giảm khả năng vận chuyển oxy trong hemocyanin (chất vận chuyển oxy của tôm).
- Khi tôm bị ngộ độc NO2, tôm sẽ khó thở, bơi yếu, vỏ chuyển sang màu nhạt.
- NO2 sẽ ảnh hưởng đến hệ thần kinh và tiêu hóa của tôm, làm tôm giảm trọng lượng và tăng tỷ lệ tử vong.
- Tôm sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi nồng độ NO2 từ 0,25-0,5 mg/L.
3. Loại khí nào nguy hiểm hơn?
a. Cả NH3 và NO2 đều nguy hiểm, nhưng mức độ tác động của từng loại phụ thuộc vào điều kiện môi trường.
b. Khi độ pH của nước cao, NH3 nguy hiểm hơn vì nó tồn tại ở dạng độc hơn.
c. NO2 nguy hiểm hơn khi hệ vi sinh vật trong ao suy giảm hoặc lượng oxy trong nước thấp, khiến quá trình chuyển hóa NO2 thành NO3 bị gián đoạn.
d. Về mặt độc tính, nếu nồng độ quá cao, NH3 có thể khiến tôm chết hàng loạt nhanh hơn, nhưng NO2 sẽ khiến tôm chết âm thầm nhiều hơn.
- Kiểm soát lượng thức ăn đưa vào để hạn chế sự phân hủy NH3.
- Tăng cường hệ thống oxy hóa để duy trì oxy hòa tan hỗ trợ quá trình chuyển hóa NH3 của vi khuẩn.
- Duy trì độ pH ở mức ổn định 7,5-8,3 để hạn chế sự xuất hiện của NH3 dưới dạng độc hại.
- Sử dụng vi sinh vật để thúc đẩy quá trình phân hủy NH3 và NO2.
4.2. Giảm NO2 trong ao nuôi tôm:
- Tăng cường sục khí để thúc đẩy quá trình oxy hóa NO2 thành NO3.
- Bổ sung Nitrobacter giúp chuyển hóa NO2 nhanh chóng.
- Kiểm tra và duy trì hàm lượng oxy hòa tan ở mức 5 mg/L.
- Sử dụng các khoáng chất như muối (NaCl) để khử NH3 và NO2.
Kiểm soát lượng thức ăn cho ăn để tránh cho ăn quá nhiều.
Nguồn từ Mạnh Tuyết
